Niebieskie migdały czy kompetencja przyszłości? O sile wyobraźni

Coraz rzadziej zaczynamy od pustej kartki. Algorytmy podpowiadają nam, co obejrzeć, czego posłuchać, co kupić, a dziś coraz częściej także, jak napisać wiadomość, przygotować prezentację czy rozwiązać problem. Technologie nie tylko dostarczają informacji – coraz częściej proponują gotowe odpowiedzi.

Ten mechanizm opisuje Shoshana Zuboff, autorka koncepcji kapitalizmu inwigilacji. Zwraca ona uwagę, że współczesne technologie coraz skuteczniej przewidują nasze zachowania i wpływają na podejmowane przez nas decyzje. Trudno więc nie zadać pytania: czy w takim świecie zostaje jeszcze miejsce na wyobraźnię?

Paradoks współczesnego rynku pracy

Intuicja podpowiadałaby, że skoro sztuczna inteligencja potrafi już pisać teksty, projektować grafiki i wspierać procesy twórcze, znaczenie wyobraźni będzie maleć. Tymczasem dzieje się coś zupełnie odwrotnego.

Według The Future of Jobs Report 2025 Światowego Forum Ekonomicznego myślenie kreatywne należy dziś do czterech najważniejszych kompetencji na rynku pracy. To znak, że coraz większą wartość zyskuje nie samo tworzenie treści, ale umiejętność dostrzegania nowych możliwości, zadawania pytań i nadawania kierunku działaniu.

Zanim pojawi się działanie, pojawia się możliwość

Czym właściwie jest wyobraźnia? Badaczka Helen Burns proponuje spojrzeć na nią jako na fundamentalny proces poznawczy, ściśle związany z metapoznaniem i sprawczością. W jej ujęciu to właśnie wyobraźnia pozwala nam mentalnie tworzyć i rozważać nowe możliwości, zanim staną się one rzeczywistym działaniem. Aby jednak mogła to zrobić, potrzebuje czegoś, na co coraz rzadziej sobie pozwalamy – przestrzeni.

Badania z zakresu neuronauki pokazują, że kiedy przestajemy skupiać się na wykonywanym zadaniu i pozwalamy myślom swobodnie wędrować, aktywuje się tzw. Default Mode Network – sieć obszarów mózgu związana między innymi z wyobrażaniem sobie przyszłości, tworzeniem nowych skojarzeń i twórczym myśleniem. To dlatego najlepsze pomysły tak często pojawiają się podczas spaceru, pod prysznicem czy w podróży, a nie wtedy, gdy próbujemy „na siłę” coś wymyślić.

Wyobraźnia odpowiada na pytanie „co mogłoby być?”, a kreatywność – „co z tym zrobimy?”.

Choć wyobraźnia i kreatywność często występują obok siebie, nie są tym samym. Ta pierwsza pozwala dostrzec nowe możliwości, wyobrazić sobie alternatywne scenariusze i wyjść myślami poza to, co znane. Kreatywność jest kolejnym krokiem – to umiejętność przekucia tych możliwości w konkretne rozwiązania, pomysły i działania.

Dlatego wyobraźnia nie jest zarezerwowana dla marzycieli, artystów czy osób wykonujących twórcze zawody. Korzystamy z niej za każdym razem, gdy próbujemy przewidzieć skutki decyzji, spojrzeć na problem z innej perspektywy, znaleźć nieoczywiste rozwiązanie czy wyobrazić sobie przyszłość, która jeszcze nie istnieje. W świecie pełnym gotowych odpowiedzi to właśnie ta umiejętność może okazać się jedną z największych przewag człowieka.

Czy wyobraźnię można rozwijać?

Nasz mózg lubi schematy. Dzięki nim szybciej podejmujemy decyzje i oszczędzamy energię. Jednak świat, w którym funkcjonujemy, zmienia się szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. To sprawia, że coraz częściej potrzebujemy nie tylko wiedzy i doświadczenia, ale także odwagi, by spojrzeć na znane problemy z nowej perspektywy.

Dobra wiadomość jest taka, że wyobraźnia nie jest wrodzonym talentem, który jedni mają, a inni nie. Podobnie jak inne kompetencje, można ją rozwijać, nie zawsze zaczynając od tworzenia nowych pomysłów. Częściej ten rozwój zaczyna się od pielęgnowania ciekawości i świadomego zostawiania sobie przestrzeni na myślenie.

O tym, czym naprawdę jest wyobraźnia, dlaczego staje się jedną z najcenniejszych kompetencji współczesnego rynku pracy i jak świadomie ją rozwijać, w podcaście „Uwaga, równowaga” rozmawiają Małgosia Piontke-Kwiatkowska i Stach Borawski – psycholog biznesu, job coach i dydaktyk. Być może w przyszłości największą przewagą człowieka nie będzie to, że zna wszystkie odpowiedzi. Ale to, że potrafi wyobrazić sobie możliwości, których jeszcze nie widać. 

Polecamy też inne podcasty z cyklu „Uwaga równowaga”. W każdym odcinku badamy istotny temat, rozmawiając z ekspertami w danej dziedzinie. To okazja do poznania nowych perspektyw i zdobycia cennych informacji w przystępnej formie. Wszystkie nasze treści wpisują się w naszą misję, którą jest odbudowywanie i utrzymywanie efektywnej równowagi. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat programu EAP, skontaktuj się z nami.